MÙA NẮNG NÓNG: ĐỪNG CHỦ QUAN VỚI SAY NẮNG VÀ ĐỘT QUỴ DO NHIỆT (SỐC NHIỆT)

Khi nhiệt độ ngoài trời liên tục chạm ngưỡng 38 - 40 độ C, cơ thể con người phải đối mặt với một thách thức sinh lý khổng lồ để duy trì thân nhiệt ổn định. Việc tiếp xúc quá lâu dưới ánh nắng mặt trời gay gắt không chỉ gây mệt mỏi, mất nước mà còn tiềm ẩn nguy cơ "sốc nhiệt" – một tình trạng cấp cứu y tế có tỷ lệ tử vong rất cao. Đừng để sự chủ quan tước đi mạng sống, hãy cùng chuyên gia tại VnRoyal Medical trang bị ngay kiến thức nhận biết và sơ cứu say nắng, đột quỵ do nhiệt.

1. Phân biệt Say nắng (Kiệt sức do nhiệt) và Đột quỵ do nhiệt

Nhiều người thường đánh đồng mọi trạng thái mệt mỏi vào mùa hè là "say nắng". Tuy nhiên, y học phân chia các tổn thương do nhiệt thành các cấp độ với mức độ nguy hiểm hoàn toàn khác nhau:

Say nắng / Kiệt sức do nhiệt: Đây là phản ứng của cơ thể khi bị mất quá nhiều nước và muối qua việc đổ mồ hôi. Cơ chế điều hòa thân nhiệt vẫn đang hoạt động nhưng bị "quá tải". Tình trạng này có thể tự khỏi nếu người bệnh được nghỉ ngơi và bù nước kịp thời.
Đột quỵ do nhiệt / Sốc nhiệt: Đây là cấp độ nghiêm trọng nhất. Lúc này, trung tâm điều nhiệt của não bộ đã hoàn toàn tê liệt, cơ thể mất khả năng đổ mồ hôi để hạ nhiệt. Thân nhiệt có thể tăng vọt lên trên 40 độ C chỉ trong vòng 10 - 15 phút, gây tổn thương hệ thần kinh trung ương, suy đa tạng và dẫn đến tử vong nếu không được cấp cứu ngay lập tức.

2. Dấu hiệu nhận biết: Ranh giới sinh tử chỉ trong gang tấc

Việc nhận diện đúng tình trạng của nạn nhân quyết định trực tiếp đến phương pháp sơ cứu. Hãy chú ý các biểu hiện sau:

Dấu hiệu Kiệt sức do nhiệt (Cần nghỉ ngơi)

Đổ mồ hôi đầm đìa, da lạnh, nhợt nhạt và ẩm ướt.
Cảm giác hoa mắt, chóng mặt, nhức đầu.
Mạch đập nhanh nhưng yếu.
Buồn nôn, chuột rút ở bụng hoặc tay chân.
Có thể ngất xỉu nhưng nhịp thở vẫn đều đặn.

Dấu hiệu Đột quỵ do nhiệt (Cần gọi cấp cứu ngay)

Da khô nóng, đỏ rực và KHÔNG đổ mồ hôi (đây là dấu hiệu đặc trưng nhất).
Thân nhiệt tăng rất cao (trên 39.5°C).
Mạch đập nhanh và rất mạnh.
Rối loạn ý thức: Nói lảm nhảm, lú lẫn, hành vi kỳ lạ, co giật.
Hôn mê sâu.

3. Hướng dẫn sơ cứu

Nếu bạn nghi ngờ một người đang bị đột quỵ do nhiệt, hãy lập tức gọi cấp cứu 115. Trong lúc chờ xe cấp cứu đến, hãy thực hiện ngay các bước hạ thân nhiệt vật lý sau:

Di chuyển nạn nhân: Đưa nạn nhân vào nơi râm mát, có bóng râm hoặc phòng có điều hòa nhiệt độ ngay lập tức.
Làm mát cấp tốc: Nới lỏng hoặc cởi bỏ bớt quần áo không cần thiết. Dùng khăn nhúng nước mát đắp lên toàn bộ cơ thể, đặc biệt chú ý chườm khăn mát (hoặc túi đá nhỏ) vào các vùng có nhiều mạch máu lớn đi qua: Cổ, nách và bẹn. Bật quạt hướng thẳng vào người nạn nhân để tăng cường bay hơi giải nhiệt.
Xử lý khi rối loạn ý thức: Nếu nạn nhân có dấu hiệu buồn nôn, hãy cho họ nằm nghiêng sang một bên để tránh hít phải chất nôn vào phổi.
Tuyệt đối KHÔNG: Không cho nạn nhân uống nước nếu họ đang lú lẫn, co giật hoặc bất tỉnh vì nguy cơ sặc nước vào phổi gây nghẹt thở rất cao. Không sử dụng các loại thuốc hạ sốt (như Paracetamol) vì chúng hoàn toàn vô tác dụng với chứng sốc nhiệt và có thể làm suy gan nặng hơn.

4. Biện pháp phòng tránh hiệu quả trong mùa nắng nóng

Phòng bệnh luôn hơn chữa bệnh. Để bảo vệ bản thân và gia đình vượt qua mùa nắng nóng khắc nghiệt, hãy tuân thủ các nguyên tắc sau:

Bù nước liên tục: Uống đủ 2 - 3 lít nước mỗi ngày, không đợi đến khi thấy khát mới uống. Nên bổ sung thêm các loại nước bù điện giải, nước ép trái cây. Tránh xa đồ uống có cồn, nhiều đường hoặc chứa caffeine vì chúng làm cơ thể mất nước nhanh hơn.
Tránh "khung giờ độc": Hạn chế tối đa việc đi ra ngoài trời hoặc lao động nặng nhọc trong khoảng thời gian từ 10 giờ sáng đến 4 giờ chiều.
Trang phục phù hợp: Mặc quần áo rộng rãi, sáng màu, chất liệu thấm hút mồ hôi tốt. Luôn đội mũ rộng vành, đeo kính râm và bôi kem chống nắng khi ra đường.
Nguyên tắc trong xe ô tô: Tuyệt đối không bao giờ để trẻ em, người già hoặc thú cưng ở lại một mình trong xe ô tô đã tắt máy, dù chỉ là vài phút. Hiệu ứng nhà kính có thể làm nhiệt độ trong xe tăng lên 50°C chỉ sau 10 phút