Cảnh Báo Bệnh Sốt Xuất Huyết Hiện Nay: Triệu Chứng, Phòng Ngừa và Cách Xử Lý

Bệnh sốt xuất huyết đang trở thành mối đe dọa lớn đối với sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam, đặc biệt trong mùa mưa khi muỗi Aedes – tác nhân truyền bệnh – sinh sôi mạnh mẽ. Theo Bộ Y tế, số ca mắc sốt xuất huyết tăng đột biến trong những năm gần đây, với nguy cơ bùng phát dịch trên diện rộng nếu không có biện pháp kiểm soát kịp thời. Bài viết này sẽ cung cấp thông tin chi tiết về cảnh báo bệnh sốt xuất huyết hiện nay, triệu chứng nhận biết, biện pháp phòng ngừa, và cách xử lý khi mắc bệnh, dựa trên các nguồn y khoa uy tín như Bộ Y tế, WHO, và các bệnh viện lớn tại Việt Nam.

1. Thực trạng bệnh sốt xuất huyết hiện nay

Cảnh Báo Bệnh Sốt Xuất Huyết

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), số ca mắc sốt xuất huyết toàn cầu đã tăng gấp 8 lần trong hai thập kỷ qua, từ 505.430 ca năm 2000 lên 5,2 triệu ca năm 2019, với khoảng 390 triệu ca nhiễm virus Dengue mỗi năm. Tại Việt Nam, Bộ Y tế cảnh báo sốt xuất huyết xuất hiện quanh năm, đặc biệt gia tăng vào mùa mưa (tháng 6-11), với các tỉnh miền Nam và miền Trung chịu ảnh hưởng nặng nề. Tính đến tháng 8/2025, hàng chục ngàn ca mắc được ghi nhận, tập trung tại khu vực miền Nam và Tây Nguyên, với tỷ lệ tử vong tăng nếu không điều trị kịp thời.

Nguyên nhân gia tăng:

Biến đổi khí hậu: Nhiệt độ và độ ẩm cao tạo điều kiện lý tưởng cho muỗi Aedes sinh sản.
Đô thị hóa: Các khu vực đông dân cư, vệ sinh kém, và nước đọng là môi trường lý tưởng cho muỗi.
Thiếu miễn dịch cộng đồng: Ở các vùng ít lưu hành dịch trước đây (như Tây Nguyên), miễn dịch thấp dẫn đến nguy cơ bùng phát cao.

2. Triệu chứng nhận biết bệnh sốt xuất huyết

Sốt xuất huyết do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi Aedes aegypti và Aedes albopictus. Bệnh có ba mức độ: sốt Dengue (thể nhẹ), sốt xuất huyết Dengue (DHF), và hội chứng sốc Dengue (DSS). Dưới đây là các triệu chứng điển hình, theo Vinmec và Bệnh viện Nhi Trung ương:

1. Giai đoạn khởi phát (ngày 1-3)

Sốt cao đột ngột: Nhiệt độ 39-40°C, kéo dài 2-7 ngày, khó hạ sốt bằng thuốc thông thường.
Đau nhức: Đau đầu dữ dội (như “búa bổ”), đau cơ, khớp, và hốc mắt.
Mệt mỏi: Cảm giác chán ăn, buồn nôn, và da sung huyết (đỏ da).
Phát ban: Ban đỏ xuất hiện 3-4 ngày sau sốt, lan từ mặt xuống ngực, tay, chân.

2. Giai đoạn nguy hiểm (ngày 3-7)

Đây là giai đoạn cần đặc biệt cảnh giác, vì bệnh có thể chuyển nặng. Các dấu hiệu cảnh báo bao gồm:

Thoát huyết tương: Gây sưng nề, tràn dịch màng phổi hoặc màng bụng, dẫn đến sốc giảm thể tích (mạch nhanh, huyết áp tụt, chân tay lạnh).
Xuất huyết: Chảy máu chân răng, chảy máu mũi, xuất huyết dưới da (chấm đỏ hoặc bầm tím), hoặc xuất huyết nội tạng (nôn ra máu, đi ngoài phân đen).
Đau bụng dữ dội: Thường ở vùng gan (hạ sườn phải).
Tiểu ít: Dấu hiệu giảm thể tích tuần hoàn.
Lừ đừ, vật vã, hoặc li bì: Cảnh báo nguy cơ sốc hoặc suy đa tạng.

3. Giai đoạn hồi phục (sau ngày 7)

Sốt giảm, bệnh nhân thèm ăn, đi tiểu nhiều hơn, và tiểu cầu tăng dần.
Tuy nhiên, truyền dịch quá mức trong giai đoạn này có thể gây phù phổi hoặc suy tim, cần theo dõi sát.

Lưu ý: Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi, hoặc người có bệnh nền (suy gan, tiểu đường) dễ tiến triển nặng, cần nhập viện sớm.

3. Các dấu hiệu cảnh báo cần nhập viện ngay

Theo TS.BS Nguyễn Văn Lâm (Bệnh viện Nhi Trung ương) và TS Bùi Vũ Huy (Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương), người bệnh cần đến cơ sở y tế ngay khi có các dấu hiệu sau:

Vật vã, lừ đừ, hoặc li bì: Dấu hiệu sốc hoặc suy tạng.
Đau bụng liên tục: Đặc biệt ở vùng gan.
Nôn nhiều: Trên 3 lần/giờ hoặc 4 lần trong 6 giờ.
Xuất huyết nặng: Chảy máu mũi, nôn ra máu, đi ngoài phân đen, tiểu máu, hoặc xuất huyết âm đạo.
Tiểu ít hoặc không tiểu: Dấu hiệu giảm thể tích tuần hoàn.
Sốt cao kéo dài: Không đáp ứng với thuốc hạ sốt như paracetamol (liều 10-15 mg/kg/lần, tối đa 60 mg/kg/ngày).
Xét nghiệm bất thường: Tiểu cầu giảm dưới 100.000/mm³, men gan (AST, ALT) ≥400 U/L, hoặc tràn dịch khi siêu âm.

4. Biến chứng nguy hiểm của sốt xuất huyết

Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, sốt xuất huyết có thể gây các biến chứng nghiêm trọng, theo Tam Anh Hospital:

Sốc giảm thể tích: Do thoát huyết tương, dẫn đến huyết áp tụt, đe dọa tính mạng.
Xuất huyết nội tạng: Gây nôn ra máu, đi ngoài phân đen, hoặc xuất huyết não.
Suy đa tạng: Bao gồm suy gan, suy thận, hoặc viêm cơ tim.
Phù não: Hiếm gặp (0,5% ca nhập viện) nhưng cực kỳ nguy hiểm, có thể dẫn đến hôn mê.
Tử vong: Tỷ lệ tử vong có thể lên đến 10-20% nếu không điều trị đúng cách, nhưng giảm xuống dưới 1% nếu phát hiện sớm.

5. Biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết

Hiện chưa có thuốc đặc trị hoặc vắc xin phổ biến cho sốt xuất huyết tại Việt Nam, nên phòng ngừa là biện pháp quan trọng nhất. Dựa trên khuyến cáo từ Bộ Y tế và WHO:

Diệt muỗi và lăng quăng:
- Loại bỏ nước đọng trong chum, vại, lốp xe, chai lọ, hoặc các vật chứa nước không cần thiết.
- Thả cá ăn lăng quăng vào bể nước.
- Phun thuốc diệt muỗi và sử dụng nhang muỗi ở các khu vực tối, ẩm.
Tránh muỗi đốt:
- Ngủ màn (kể cả ban ngày), sử dụng màn tẩm hóa chất diệt muỗi.
- Mặc áo dài tay, quần dài, đi tất khi ra ngoài vào sáng sớm hoặc chiều tối.
- Sử dụng kem chống muỗi hoặc thiết bị xua muỗi.
Vệ sinh môi trường:
- Phát quang bụi rậm, giữ nhà cửa khô thoáng, sạch sẽ.
- Hợp tác với cơ quan y tế trong các chiến dịch phun thuốc diệt muỗi.
Theo dõi sức khỏe:
- Kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi.
- Báo cáo ngay các trường hợp nghi ngờ mắc bệnh để xử lý ổ dịch.

6. Cách xử lý khi nghi ngờ mắc sốt xuất huyết

Hạ sốt đúng cách: Chỉ dùng paracetamol (10-15 mg/kg/lần, cách nhau 4-6 giờ). Tuyệt đối tránh aspirin, ibuprofen vì tăng nguy cơ xuất huyết.
Bù nước và điện giải: Uống nhiều nước lọc, nước trái cây, nước dừa, hoặc dung dịch oresol để ngăn sốc do mất nước.
Theo dõi sát: Kiểm tra các dấu hiệu cảnh báo (đau bụng, xuất huyết, tiểu ít) và đến bệnh viện ngay nếu có.
Không tự ý truyền dịch: Truyền dịch sai cách có thể gây sốc hoặc phù phổi, cần thực hiện dưới sự giám sát của bác sĩ.
Xét nghiệm sớm: Test sốt xuất huyết (như MAC-ELISA hoặc PCR) có thể xác định virus Dengue trong 1-7 ngày đầu, giúp chẩn đoán chính xác.

Sốt xuất huyết là căn bệnh nguy hiểm với nguy cơ bùng phát mạnh trong mùa mưa, đặc biệt tại Việt Nam. Nhận biết sớm các triệu chứng như sốt cao, đau nhức, xuất huyết, và các dấu hiệu cảnh báo (đau bụng, nôn nhiều, tiểu ít) là yếu tố then chốt để xử lý kịp thời, tránh biến chứng như sốc hoặc suy tạng. Phòng ngừa bằng cách diệt muỗi, tránh muỗi đốt, và vệ sinh môi trường là cách hiệu quả nhất để bảo vệ bản thân và gia đình. Nếu nghi ngờ mắc bệnh, hãy đến cơ sở y tế ngay để được chẩn đoán và điều trị đúng cách, giảm thiểu rủi ro và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Fanpage: Multidex sản phẩm đặc trị vết thương hở

Nguồn tham khảo: